જિંદગીનું બજાર, સુખની માંગ અને આપણે!!!

 જિંદગીનું બજાર, સુખની માંગ અને આપણે!!!

 

 

જિંદગીનું બજાર માંગો ઊભી કરતું જ રહે છે, અને આપણે એ માંગના ચક્રવ્યૂહમાં એવા ફસાઈ જઈએ છીએ કે જિંદગી શાંતિથી જીવવાને બદલે આપણે દોડતા-ભાગતા જ રહીએ છીએ. આપણી આસપાસ રહેલી વસ્તુઓની આપણે યાદી બનાવીશું તો સમજાશે કે એ યાદીમાની મોટા ભાગની ચીજ-વસ્તુઓની જરૂરિયાતો બજારે ઊભી કરેલી છે!

  આપણે બજાર કહે એમ જિંદગી જીવવા લાગ્યા છીએ. વસ્તુઓના ઢગલા નીચે આપણા સૌનું સુખ દટાઈ ગયું છે. અરે આપણે સૌ લીટરલી એ ઢગલા નીચે કચડાઈ ગયા છીએ. જ્યાં સુધી માંગ=પુરવઠો હતો, આપણે સુખી અને સંતોષી હતા, પણ મશીન્સ દ્વારા ઢગલાબંધ ઉત્પાદન થવા લાગ્યું અને પરિણામે પુરવઠાનો વધારો બજાર પર ઠાલવી દેવાની વૃત્તિને કારણે માર્કેટિંગ વધી ગયું.

 અને એ માર્કેટિંગે આપણા સૌના જીવનમાં ‘બિનજરૂરી વસ્તુઓનો’ ઢગલો કરી દીધો. એમાં વળી અમુક મોજશોખની વસ્તુઓને આપણે જીવનજરૂરી વસ્તુઓના લીસ્ટમાં ફેરવી દીધી અને હવે લોકોને જરૂરિયાતોની કોઈ ફિનિશિંગ લાઇન જ દેખાઈ નથી રહી.

બજારે રચેલા આ ચક્રવ્યૂહમાં મોટા ભાગના લોકો ફસાઈ ગયા છે. હવે લોકોને માત્ર ગાડી નહી, બીજા કરતાં વધુ સારી અને વધુ સારા ફીચરવાળી ગાડી જોઈતી હોય છે. એવું જ બીજા વ્હીકલ્સની ખરીદી બાબતે જોવા મળે છે. અરે લોકો આઈ-ફોન ખરીદી લેવા પોતાની કિડની પણ વહેંચી રહ્યા છે! આઈ-ફોન ખરીદવાનું ગાંડપણ દિન-પ્રતિદિન વધી રહ્યું છે.

  જેઓ પાસે અઢળક પૈસો છે, તેઓ મોટા ભાગે સાદાઈભર્યું જીવન જીવી રહ્યા છે, જ્યારે જેઓ પાસે નથી તેઓ આવી વસ્તુઓ પાછળ દોડી રહ્યા છે. એ પણ પોતાને  જરૂરી છે, એટલે નહી, પણ બીજા પાસે છે, એટલે! બજાર થોડા અપડેશન સાથે વસ્તુઓ લાવી રહ્યું છે, અને લોકો વિચાર્યા વિના એ વસ્તુઓ ખરીદવા પાછળ દોડી રહ્યા છે.

 લેટેસ્ટ આ છેતરામણો શબ્દ હવે બધાને છેતરી રહ્યો છે. અને લોકો આ લેટેસ્ટ ખરીદી લેવાની લ્હાયમાં ખરેખર જે ખરીદવાનું છે, તેને અવગણી રહ્યા છે. મોબાઈલ માટે ઘરે ઘરે ઝઘડા થઈ રહ્યા છે. આમ તો મોટાભાગની જરૂરિયાતોએ લોકોના ઘરોની શાંતિ છીનવી લીધી છે. અને આ જરૂરિયાતોએ જ લોકોને ગલત રસ્તે લઈ જવાનું કાર્ય કર્યું છે.

  બજારે ઊભી કરેલી કલ્પનાઓની દુનિયામાં માણસો એટલી હદે ભટકી રહ્યા છે કે કોઈને જે સાચું છે, એ દેખાઈ જ નથી રહ્યું. સાબુ અને વોશિંગપાવડરની કંપનીઓએ રચેલી ચમકમાં સૌ ગુમ થઈ ગયા છે. બજાર સાથે મળીને માર્કેટિંગે જે કાઇપણ આભાસી વિશ્વ ઊભું કર્યું છે, તેની જાળમાં સૌ એવા ફસાઈ ગયા છે કે વાત ના પુંછો. હકીકત તો એ છે કે માર્કેટિંગ માંગ ઊભી કરવામાં બજાર સાથે એવું મળી ગયું છે કે બંનેને એકબીજાથી અલગ જ કરી શકાય એમ નથી!

  માર્કેટિંગ ઈચ્છાઓ ઊભી કરે છે, અને બજાર એ ઈચ્છાઓને માંગમાં ફેરવવાનું કામ કરે છે. બજાર વસ્તુઓથી ઉભરાય રહ્યું છે અને લોકો એ વસ્તુઓને જોઈને જરૂર ના હોય છતાં ખરીદી કરવા લાગ્યા છે. મારે આ વસ્તુની જરૂરિયાત ખરેખર છે કે નહી, એ સમજવાની જ કોઈને જરૂર નથી લાગી રહી.

  એમાં પણ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી લોકોને ‘બ્રાન્ડ’ નું ઘેલું લાગ્યું છે. વટ પાડવા માટે લોકો બ્રાન્ડની લહેરો સાથે ઉછળી રહ્યા છે. જુદા જુદા સામાજિક પ્રસંગોએ ભેગા થતાં લોકો બસ આ બ્રાન્ડની જ ચર્ચામાં મશગુલ હોય છે. પેલાએ કે પેલીએ આ બ્રાન્ડની વસ્તુઑ પહેરી છે, તેની ચર્ચાઓમાં કલાકો વિતાવતા લોકો પછી પોતે પણ એ બ્રાન્ડની વસ્તુઓ ખરીદવા પડાપડી કરતાં હોય છે.

  મોંઘીદાટ બ્રાંડેડ વસ્તુઓને પોતાનું સ્ટેટસ માનતા લોકો વધુ કમાય લેવાના ચક્કરમાં ગલત રસ્તે પણ વળી જતાં હોય છે. હવે લોકો માટે કાર અગત્યની નથી, અગત્યનું છે, સનરૂફ! બીજા કરતાં વધુ સારું જીવનધોરણ જીવવાના મોહમાં લોકો અંદરના જીવનને અવગણી રહ્યા છે.

  સુખ શોધવા ફાંફા મારતા લોકોને સુખ ક્યાય નથી મળી રહ્યું. અને તેઓ જેને સુખ માની રહ્યા છે, એ એવું મૃગજળ છે, જે નજીક આવતા જ ગાયબ થઈ જતું હોય છે. નક્કી આપણે કરવાનું છે કેવું જીવવાનું છે? જીવન બ્રાંડેડ હોવું જોઈએ. બસ

 બજારે ઊભી કરેલી આ બિનજરૂરી જરૂરિયાતોના પ્રવાહમાં આપણે તણાઇ ના જવા જોઈએ.

તો આવજો અને જીવજો.

Happy living!!!

 

 

 

 

 

ફરિયાદો નહી, પ્રયાસો કરનાર ઈશ્વરની ગૂડ-બૂકમા હોય છે!!!

 

 

ફરિયાદો નહી, પ્રયાસો કરનાર ઈશ્વરની ગૂડ-બૂકમા હોય છે!!!

 

જિંદગી થોડી થોડી સૌને સતાવતી રહે છે. ને વળી સહેલાવતી પણ રહે છે. પણ આપણો પ્રોબ્લેમ એ છે કે આપણે સૌ જે કઈ વેઠવું પડયું, એનું જ લિસ્ટ લઈને બેઠા રહીએ છીએ. ઘણા તો એટલા બધા નકારાત્મક હોય છે કે જે નથી મળ્યું, એની લ્હાયમાં જે મળ્યું છે. તેની મોજને પણ માણી શકતા નથી. હજી થોડું હજી થોડું.... એમ જરૂરિયાતો અને ઇચ્છાઓનો પ્રવાહ અવિરત વહ્યા જ કરે છે. અને એ વહેણમાં વ્યક્તિ એટલો ડૂબી જતો હોય છે કે કોઈ તરણું પણ તેને બચાવી શકતું નથી.

  કારણકે વ્યક્તિ એ તરણું જ પકડવા તૈયાર નથી હોતો! આવી વ્યક્તિઓને બધુ મોટું મોટું જ જોઈતું હોય છે. નાની નાની બાબતો તેને આનંદ આપી જ શકતી નથી. આ નકારાત્મક વ્યક્તિઓ ગમે તેવી સુખની પરિસ્થિતિમાં પણ દૂ:ખને શોધી જ લે છે. જિંદગી કાયમ સુખ જ આપતી રહે, એવી અપેક્ષાઓ સાથે તેઓ દૂ:ખી જ થતાં રહે છે.

 જિંદગીમાં સમય આવ્યે સૌને સૌની ક્ષમતા મુજબનું મળી જવાનું છે. બસ આપણે જે મેળવવું છે, એને વળગી રહેવાનું છે. પણ આપણે તો એટલા અધીરા થઈ જતાં હોઈએ છીએ કે એ અધીરાઇ જ આપણને ગલત રસ્તે લઈ જતી હોય છે. લોકો જે મેળવવું છે, એના માટે એટલા બધા ઉતાવળીયા થઈ જતાં હોય છે કે એ ઉતાવળ તેઓને સાચા ખોટાનો વિવેક ભુલાવી દેતી હોય છે.

 આપણે સાચે જ એવું માની લીધું છે કે જીવન એક એવી રેસ છે, જેની કોઈ ફિનિશિંગ લાઇન જ નથી! દોડી દોડીને થાકી જઈએ છીએ, અરે હાંફી જઈએ છીએ, પણ આપણે શાંતિથી જે મેળવવું છે, એના વિષે કશું વિચારતા નથી. તમે માર્ક કરજો આપણે જેટલા લોકોને મળીએ છીએ, એમાથી મોટા ભાગના લોકોને એવું જ લાગતું રહે છે કે મને મારી ક્ષમતા કરતાં ઓછું જ મળે છે. કારણકે આપણે આખી જિંદગી ખુદની બીજા સાથે સરખામણી જ કરતાં રહીએ છીએ. બીજાને મળ્યું એ મને કેમ ના મળ્યું? બસ આ બાબત જ આપણને સતત સતાવતી રહે છે.

 અને આ સરખામણી જ આપણને આપણી ક્ષમતાને સમજવા કે ઓળખાવા દેતી નથી. ધીરજ નામની લાગણી જ જાણે કે આપણે ગુમાવી દીધી છે. બધાને ફૂડની જેમ સફળતા પણ ઇંસ્ટંટ જ જોઈએ છીએ. અને એ બાબત જ સૌને ભગાવી રહી છે. શું કરીશું? અંધ બનીને દોડ્યા કરીશું તો સતત ભટકાતાં રહીશું. અને ભટકાતાં રહીશું તો આપણે આપણી મંઝિલ સુધી ક્યારેય નહી પહોંચી શકીએ.

 જે કઈ આપણે મેળવવું છે, તેના માટે રાહ જોવાની ક્ષમતા આપણામાં હોવી જોઈએ. જો આપણે સતત મળશે કે નહી મળે એ સવાલોમાં ઘૂંચવાયેલા રહીશું તો જે કઈ મેળવવું છે તેના પર પૂરેપૂરા એકાગ્ર નહી થઈ શકીએ. હકીકત તો એ છે કે આપણને નાનપણથી ગણિત ગણતાં સમયે પેલાથી જવાબ જોઈ લેવાની આદત પડી ગઈ હોય છે. જવાબ જોઈને અધીરા થઈ ગયેલા આપણે એ જવાબ મેળવવા ગમે તેવા ખોટા સ્ટેપ મૂકીને દાખલો ગણવા લાગતાં હોઈએ છીએ.

બસ આવું જિંદગીના દાખલાઓ સાથે નથી કરવાનું. જીંદગીની ગાડીને માત્ર એક્સિલેટર જ નહી પણ બ્રેકની પણ જરૂર હોય છે. સમયે સમયે બ્રેક નહીં મારીએ તો ગાડી ભટકાઈ જવાની! આપણા સૌનું જીવન નિરાંત અને નવરાશ ઇચ્છતું હોય છે. આપણે શ્વાસ લઈ શકીએ અને એ શ્વાસને ફીલ કરી શકીએ બસ એવું જીવવાનું છે. જિંદગીમાં હાશ! બહુ જરૂરી ફીલિંગ છે.

   જે કઈ મેળવ્યું છે, કે પછી નથી મેળવી શકાયું એનો આનંદ પામતા શીખી જઈએ. ઈશ્વરે આ પૃથ્વી પર આપણને સંઘર્ષ કરવા પણ મોકલ્યા છે. તેણે આપણને આપણું જીવન ઘડવાની છૂટ આપી છે. તો ઘડતા જઈએ અને ઈશ્વરને પ્રમથી કહીએ કે તું સુખ આપે કે દૂ:ખ અમે તો જીવવા તૈયાર જ છીએ.

    જીવંત રહેતા શિખનારને તે હમેંશા અદ્રશ્ય સ્વરૂપે મદદ કરતો રહે છે. માંગવાથી કશું મળે કે ના મળે પણ જો આપણે એ મેળવતા રહેવા પ્રયાસો કરતાં રહીશું તો એકવાર સ્વયં ઈશ્વર આપણને એ આપવા આવશે! ફરિયાદો નહી, પ્રયાસો કરનાર ઈશ્વરની ગૂડ-બૂકમા હોય છે.

  તો આવજો અને જીવજો

Happy લિવિંગ !!!

નવું વર્ષ શું માંગી રહ્યું છે? આપણી સૌ પાસે.....

 

નવું વર્ષ શું માંગી રહ્યું છે?  આપણી સૌ પાસે.....

 

   વળી પાછી દિવાળી આવીને જતી પણ રહેશે. નવું વર્ષ અનેક નવી આશાઓ,ઉમંગો અને ઉત્સાહ લઈને આવશે. જે વિતેલા વર્ષમાં ના મેળવી શકાયું એ આ નવા વર્ષે મેળવી લઈશું એવા સંકલ્પો સાથે આપણે વર્ષની શરૂઆત કરતાં હોઈએ છીએ. આ પાંચ દિવસના તહેવાર દરમિયાન અનેક સારા વિચારો આપણા સૌની મોબાઈલ સ્ક્રીન પર ચમકતા રહેશે. એકબીજાને ભરપૂર શુભેચ્છાઓ આપણે આપતા રહીશું. લાભ-પાંચમ સુધી લોકો નવરાશનો આનંદ માણતા રહેશે અને ત્યારબાદ વહી રફતારે જિંદગી! પણ આ રૂટિન જિંદગી હવે ખરેખર કેટલીક બાબતોમાં આપણી પાસેથી સુધારાની અપેક્ષા રાખી રહી છે!

  આ દોડતા, હાંફતા નગરોમાં આપણે જે હવા શ્વાસમાં લઈ રહ્યા છીએ, તે હવા એટલી હદે પ્રદુષિત થઈ ગઈ છે કે આ અસ્વચ્છ હવાને લીધે આ દેશમાં દર 24 કલાકે 92 લોકો મૃત્યુ પામે છે. બ્રિટિશ મેડિકલ જર્નલે 2008 અને 2019 વચ્ચે ભારતના 10 મોટા શહેરોના કરેલા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે વાયુ પ્રદૂષણને કારણે તમામ 10 મોટા શહેરોમાં દર વર્ષે 33,627 લોકો મૃત્યુ પામે છે. ધ લેન્સેટ દ્વારા જુલાઈના એક અભ્યાસ મુજબ, PM2.5 તરીકે ઓળખાતા નાના અને જોખમી હવાના કણોના રોજિંદા સંપર્કને કારણે ભારતમાં થતા તમામ મૃત્યુમાંથી લગભગ 7.2% મૃત્યુ પ્રદુષિત હવાને લીધે થાય છે. આ હાંફતા જીવનને નવા શ્વાસ આપવા માટેના પ્રયાસોમાં આપણે સૌએ જોડાવું જ રહ્યું.

    જળ એ જ જીવન છે, આ વાક્ય નાના હતા ત્યારે લગભગ દરેક ધોરણમાં શિખવવામાં આવતું. છતાં પણ આપણા દેશની શેરીઓમાં રોજ જે રીતે પાણી વેડફાઇ રહ્યું છે, તે જોઈને લાગી રહ્યું છે કે એ જીવનને આપણે જીવંત રાખી શક્યા નથી.  આપણા દેશમાં લગભગ 70% પાણી દૂષિત છે. 163 મિલિયન ભારતીયોને પીવાનું સલામત પાણી મળતું નથી. 21% ચેપી રોગો અસુરક્ષિત પાણી સાથે સંકળાયેલા છે. ભારતમાં દરરોજ પાંચ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના 500 બાળકો દૂષિત પાણીને લીધે મૃત્યુ પામે છે. આપણા આંધળા ઔધોગિક વિકાસને લીધે જેના કિનારે મોટા ભાગની પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ પાંગરેલી હતી, એ નદીઓ એટલી પ્રદુષિત થઈ ચૂકી છે કે વર્ષોથી પ્રયાસો થવા છતાં એ સ્વચ્છ નથી થઈ રહી. પાણીને પ્રદુષિત કરનારી બીજી પ્રવૃતિઓ વિષે આપણે ઘણું બધુ શીખ્યા છીએ, પણ એ શિખને આપણે પ્રયાસોમાં કન્વર્ટ નથી કરી શક્યા.. આપણી અંધશ્રદ્ધાઑ પારદર્શક પાણીને વધુ ને વધુ ગંદુ કરી રહી છે.

   જે ધરતી પર આપણું ઘર બને છે, જેના પર આપણા વાડી ખેતરો અનાજ, શાકભાજી અને વૃક્ષોને ઉછેરે છે, એ ધરતીને પણ આપણે નથી છોડી! તેમાં રહેલા પોષક તત્વોને આપણે એટલી હદે નુકસાન પહોંચાડયું છે કે એ ધરતી પોતાની ફળદ્રુપતા ગુમાવીને આજે બંજર થઈ ગઈ છે. જંતુનાશક દવાઓનો વધુ પડતો ઉપયોગ, પ્લાસ્ટિકનો વધુ પડતો ઉપયોગ, વૃક્ષોનું બેફામ નિકંદન, આ બધુ પણ આપણા થકી જ જમીન સુધી પહોંચ્યું છે. જે જમીન પર કશું પણ ઊભું કરતાં પહેલાં આપણે તેની પૂજા કરીએ છીએ, તેમાં રહેલી પોષકતાને આપણે નામશેષ કરી નાખી છે.

   છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી જે રીતે આપણી આસપાસનું પર્યાવરણ તેની તાજગી ગુમાવી રહ્યું છે, રાત્રે ગરમીને લીધે આપણે મીઠી નીંદર નથી માણી રહ્યા, ગરમી આપણા સૌના જીવનને પરસેવે રેબઝેબ કરી રહી છે, જેને લીધે માટલાઓમા રહેલું પાણી પેલા જેવુ ઠડું નથી થઈ રહ્યું, એ ગરમી આપણી પાસેથી કુદરતી ઠંડક છીનવી રહી છે. જેને કૃત્રિમ રીતે મેળવવા આપણે એ.સી. અને ફ્રિજનો સહારો લઈ રહ્યા છીએ, અને એ કૃત્રિમ ઠંડક પૃથ્વી પરના વાતાવરણને વધુ ને વધુ ગરમ કરી રહી છે. અરે ઓઝોનનું પડ પણ તેને લીધે ડેમેજ થઈ રહ્યું છે. પૃથ્વી પરનું વાતાવરણ 3.1 ડિગ્રી જેટલું વધવા જઇ રહ્યું છે. ઈશ્વરે આપણી માટે સર્જેલા દરેક નિયમિત ચક્રને આપણે અનિયમિત કરી નાખ્યા છે.

  આ દેશમાં ભૂખમરાને લીધે દર વર્ષે 25 લાખ લોકો મૃત્યુ પામે છે, રોજ 20 કરોડ લોકો ભૂખ્યા પેટે સૂઈ જાય છે. અને એ દેશમાં લોકો જુદા જુદા પ્રસંગોએ થાળીઓ ભરીને ભોજન પડતું મૂકે છે. પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ જળ,જમીન અને હવા ત્રણેયના પ્રદૂષણ માટે જવાબદાર છે, છતાં લોકોને કાપડની થેલી લઈને ખરીદી કરવા જવામાં શરમ આવે છે. જ્યાં ઘોંઘાટ કર્યા વિના કોઈ પર્વ ઉજવી જ ના શકાય એવી માન્યતા સાથે લોકો ડેસીબલની માત્રા વધારીને પછી ખુદ શાંતિ મેળવવા ફાંફા મારી રહ્યા છે.

 દૂ:ખ તો એ વાતનું છે કે જે ભારતીય સંસ્કૃતિએ વિશ્વને પ્રકૃતિ સાથે રહીને કેવી રીતે વિકસી શકાય? એના પાઠ શિખવ્યા છે, એ જ ભારતીયો આજે પ્રકૃતિને સૌથી વધુ નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે. યોગ, ધ્યાન, પ્રાણાયામ, થકી હજારો વર્ષો સુધી સ્વસ્થ જીવન જીવવાની કેડીઓ કંડારનાર ભારતીયો જ આજે સારા આરોગ્યના પાઠો ભૂલી ગયા છે. બહુ નાના નાના પ્રયાસો થકી આપણે આપણી આસપાસના પર્યાવરણને ખુશ રાખી શકીએ એમ છીએ, બસ આ નવા વર્ષે એ તરફ પહેલું ડગલું ઉઠાવીએ. અંદર અને બહાર બંને તરફ રહેલા કચરાનો યોગ્ય નિકાલ કેવી રીતે કરી શકાય? એનું લિસ્ટ છે જ આપણી પાસે. બસ આપણે એ ઇંડેક્સને ‘હેપ્પીનેસ ઇન્ડેક્સમાં’ ફેરવવાનો છે. અને એ પણ આપણા અને આવનારી પેઢીઓના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે...