# ફોમો, આપણે ખરેખર શું મિસ કરી રહ્યા છીએ?

 

# ફોમો, આપણે ખરેખર શું મિસ કરી રહ્યા છીએ? 

 

 

 

     સરેરાશ ભારતીયનો સ્ક્રીન ટાઈમ રોજનો આશરે 7.3 કલાકનો છે. જેમાં સૌથી વધુ સમય તેઓ સોસિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ જોવામાં અને ચેટ કરવામાં ખર્ચે છે. તમને થશે આમાં નવું શું છે? પણ આ સ્ક્રીન સ્ક્રોલ કરતાં કરતાં એકાએક જો તેઓ કોઈ મિત્ર કે સગા-સંબંધીઓના ટ્રાવેલિંગ કે  પ્રસંગના વિડિયોઝ કે ફોટા જુએ છે. કે પછી પોસ્ટ દ્વારા એ જાણે છે કે પોતાના મિત્રો અને સંબંધીઓ તેઓ  વિના ક્યાંક મોજ કરી આવ્યા? અને મનમાં વિચારો અને પ્રશ્નોનો ત્સુનામી આવી જાય છે.

   તમે સ્ક્રોલ કરી રહ્યા છો અને તમને એ પાર્ટીનો ફોટો દેખાય છે જેમાં તમે ગયા નહોતા. અથવા કોઈ "ઇન્ફલુઅન્સર" ના વેકેશનના ફોટા જે વિદેશી સ્થળોએ 5-સ્ટાર હોટલોમાં બીચ પર બેઠા હોય અને આપણને માર્કેટિંગની જાળમાં ફસાવતા હોય! અથવા કોઈ ન્યૂલી મેરીડ કપલ તેમના ભવ્ય હનીમૂન પર હોય.. જે આપણને એ નકારાત્મક વિચારો તરફ લઈ જાય છે કે “મને આ બધુ કેમ ના મળ્યું?” ચિંતા, ગુસ્સો, ઈર્ષ્યા, ઈર્ષ્યા, ઉદાસી વગેરે જેવી અનેક લાગણીઓ ઉભરીને સપાટી પર આવી જાય છે.

   FOMO હંમેશા સમાજમાં અસ્તિત્વમાં હતો જ પરંતુ હવે સોશિયલ મીડિયાની સુવિધા સાથે, આ ઉત્તેજનાઓ પ્રત્યેનો આપણો સંપર્ક સતત વધી રહ્યો છે. અને પછી, એટલી જ ઝડપથી, તમે બધું સમજવાનો પ્રયાસ કરતા ખૂબ જ મુશ્કેલીમાં મુકાઈ જાઓ છો: તમે શું ખોટું કર્યું છે તે વિચારતા રહો છો, ઈચ્છો છો કે તમને પણ તેમાં સામેલ કરવામાં આવે, તેમની સોશિયલ મીડિયા પ્રોફાઇલ્સ પર સ્ક્રોલ કરીને તેઓએ તમને કેમ ના બોલાવ્યા? એ પ્રશ્નનો જવાબ શોધતા રહો છો, આખરે, તમે ઉદાસી, અપરાધભાવ અથવા શરમમાં ડૂબી જાઓ છો કારણ કે તમે ફીલ કરો છો કે તમે કશુંક બહુ જ જરૂરી મિસ કરી દીધું છે. આ છે ફીલિંગે ‘ફોમો’ ( ફીઅર ઓફ મિસિંગ આઉટ)

  સોશિયલ મીડિયા પર અન્ય લોકો દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી પ્રવૃત્તિઓ સાથે પોતાના જીવનની તુલના કરતી વખતે નકારાત્મકતાની લાગણી અનુભવવી, અન્ય લોકોની પ્રવૃત્તિઓનું નિરીક્ષણ કરવા માટે વારંવાર સોશિયલ મીડિયાનું નિરીક્ષણ કરવું, સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કર્યા પછી માનસિક થાક અનુભવવો, લાંબુ સમયપત્રક બનાવીને દરેક જગ્યાએ હાજર રહેવાનો પ્રયાસ કરવો, શારીરિક થાક અનુભવવો, ઉદાસી, ચિંતા અથવા હતાશાની લાગણી અનુભવવી, એકાગ્રતામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો, ઊંઘવા માટે ફાંફા મારવા, ખુદને એકલી ફીલ કરવી...વગેરે વગેરે બાબતો થકી ફોમોએ રચેલી દુનિયામાં આપ સૌનું સ્વાગત છે.

  આ ઘટના સૌપ્રથમ 1996 માં માર્કેટિંગ વ્યૂહરચનાકાર ડૉ. ડેન હર્મન દ્વારા ઓળખવામાં આવી હતી, જેમણે સંશોધન કર્યું હતું અને 2000 માં ધ જર્નલ ઓફ બ્રાન્ડ મેનેજમેન્ટમાં આ વિષય પર પ્રથમ શૈક્ષણિક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું. હર્મન એમ પણ માને છે કે આ ખ્યાલ મોબાઇલ ફોનના ઉપયોગ, ટેક્સ્ટિંગ અને સોશિયલ મીડિયા દ્વારા વધુ ભયંકર બન્યો છે. લેખક પેટ્રિક જે. મેકગિનીસે FOMO શબ્દ બનાવ્યો અને 2004 માં હાર્વર્ડ બિઝનેસ સ્કૂલના મેગેઝિન ધ હાર્બસમાં એક ઓપ-એડમાં તેને લોકપ્રિય બનાવ્યો.

  FOMO અંગે સૌપ્રથમ રજૂઆત 2004 માં શૈક્ષણિક જોસેફ રીગલ દ્વારા લખાયેલા હાર્બસ લેખમાંથી પણ મળી આવી છે. અત્યારે આ શબ્દ સોસિયલ મીડિયાના ‘વાઇરલ ટ્રેન્ડ’માં છે. આ લાગણીએ ઘણા લોકોના માનસિક આરોગ્યને ઊંડેથી નુકસાન પહોંચાડયું છે. એક સર્વે મુજબ દર 10 માથી ચાર વ્યક્તિઓ ફોમોથી પીડાય રહી છે. ખાસ કરીને જનરેશન Z તેની જોરદાર ઝપટે ચડી ગઈ છે. આ ભય લોકોની સંતોષની લાગણીને માઇનસ લેવલ પર લઈ જઇ રહ્યું છે. મોટા ભાગના લોકો માત્ર આ ભયને લીધે સોસિયલ મીડિયાથી ચીપકીને રહેલા જોવા મળે છે.

  ફોમો ને લીધે બેટર લાઇફની સંકલ્પના જ બદલાઈ ગઈ છે. જેના વગર પણ જિંદગી મોજથી જીવી શકાય છે, તેવી તમામ બાબતોને આપણે આપણા જરૂરિયાતોના લીસ્ટમાં ઉમેરીને હેરાન થઈ રહ્યા છે. અને હવે આનો ઉપાય પણ આપણે જ શોધવો રહ્યો...

 

 

  

 

 

આજની ‘લોસ્ટ જનરેશન’ને પાછી કેવી રીતે મેળવીશું?

 

આજની ‘લોસ્ટ જનરેશન’ને પાછી કેવી રીતે મેળવીશું? 

 

 

 

    ‘આજની પેઢી’ આ શબ્દોથી વધુ ચર્ચાસ્પદ આજકાલ કઈ જ નથી. જો દેશમાં કઈ નવા-જૂની થઈ હોય, તો લોકો તેના વિષે વાતો કરતાં હોય છે, પણ જો ચર્ચા કરવા માટે બીજું કઈ ના હોય તો આજની પેઢી એ સૌથી હોટ ટોપીક હોય છે. લોકોની વાતોમાં આજની પેઢી વિશે ચિંતાઓ દેખાય છે. તેઓની વાતોમાં વારંવાર પોતે આજની પેઢી જેવડા હતા ત્યારે શું શું કરતાં હતા? તેનું એક લાંબુ લિસ્ટ છે. અને એ લિસ્ટ કોઈ રીતે આજની જનરેશનની પ્રવૃતિઓ સાથે મેચ થતું નથી. ને પરિણામે જે ગેપ ઊભો થાય છે, તેને પૂરવાના પ્રયાસો દરેક ઘરમાં થતાં રહે છે, પણ એ પુરાય છે, ખરા....

   માનવજાત અસ્તિત્વમાં આવ્યાને લગભગ 200,000 વર્ષ થઈ ગયા છે. માનવજાતની ઘણી પેઢીઓ આવી અને ઘણા વિકાસ થયા. હવે માનવજાત 21મી સદીમાં છે. અત્યારે જે પેઢી અસ્તિત્વમાં છે, યુવાનોની દુનિયામાં તેને "જનરેશન z" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જનરેશન z એ 1997-2012 ની વચ્ચે જન્મેલા બાળકો છે, નામમાં Z એ ઝૂમર્સ માટે વપરાય છે જેમણે તેમના જીવનના ખૂબ જ શરૂઆતના તબક્કાથી ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

  આપણે આજની પેઢીને આપણી પાસે જે કઈ સારું હતું, ( આપણો શ્રેસ્ઠ સાંસ્કૃતિક અને પ્રાકૃતિક વારસો) તે આપવા અધીરા થઈ રહ્યા છીએ. પણ લેટેસ્ટ ટેક્નોલોજી અને ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટ્સના પ્રવાહમાં આજની પેઢી એવી વહી રહી છે કે તેઓને એ પ્રવાહમાથી બહાર લઈ આવવાના આપણા મોટા ભાગના પ્રયાસો નિષ્ફળ જઇ રહ્યા છે. આપણે આપણી આ નિષ્ફળતાના કારણો ધ્યાનથી તપાસવાની જરૂર છે. અને નવેસરથી નવા પ્રયાસો કરવાની જરૂર છે.

  પેલા તો એ વિચારી લઈએ કે ખરેખર આપણે તેઓને આપવા શું માંગીએ છીએ? આપણે એ પૂર્વગ્રહમાથી બહાર આવી જઈએ કે આ પેઢી કોઈનું સાંભળતી નથી કે કોઈને સીરિયસ લેતી નથી. જો આપણી રજૂઆત આકર્ષક હોય તો તેઓ ઘણું બધુ સાંભળે છે અને તેઓને સાચું લાગે એ જીવનમાં પણ ઉતારે છે. પણ મુશ્કેલી એ છે કે આપણે તેઓને ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટ્સની જેમ આકર્ષક રજૂઆત થકી કશું સમજાવી નથી શકતા. ને વળી આપણે તેઓને જે રસ્તે વાળવા માંગીએ છીએ, આપણે ખુદ એ રસ્તે ચાલીએ છીએ ખરા? આ પ્રશ્ન તો આજે મોટા ભાગના લોકો જે આજની પેઢી વિશે ચિંતા પાળીને બેઠા છે, તેમણે ખુદને પુંછી લેવો જોઈએ.

 આપણે તેઓને પુસ્તક વાચન સાથે જોડવા માંગીએ છીએ, પણ શું આપણે પુસ્તક સાથે મિત્રતા કરી છે? આપણે તેઓને ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટ્સથી દૂર કરવા માંગીએ છીએ, પણ શું આપણે પોતે તેનાથી દૂર રહી શકીએ છીએ? આપણે ઈચ્છીએ છીએ કે તેઓ પ્રકૃતિ સાથે જીવે, પણ શું આપણે પ્રકૃતિ સાથે જીવંત રહીએ છીએ? આપણે તેઓની પાસે સમય માંગીએ છીએ, પણ શું આપણે તેઓને સમય આપીએ છીએ ખરા? આપણે તેઓને ખુલ્લા મેદાનમાં રમતા જોવા ઈચ્છીએ છીએ, પણ એ માટે આપણે કોઈ ખાસ પ્રયાસો કરીએ છીએ? યોગા,મેડિટેશન કે કોઈપણ પ્રકારના ધાર્મિક સંસ્કારો તરફ આપણે આજની પેઢીને લઈ જવા માંગીએ છીએ, પણ શું આપણે એ રસ્તે વળ્યા છીએ?

   હકીકત તો એ છે કે આપણે એવું માની લીધું છે કે આજની પેઢી માટે લાગણીઓ કરતાં પણ વધુ જરૂરી છે, તેઓની જરૂરિયાતોની પૂર્તિ! આપણે નાના હતા ત્યારે આપણી જે જરૂરિયાતો પૈસાના અભાવે પૂરી ના થઈ શકી એ હવે આપણાં બાળકોની થઈ જ જવી જોઈએ. આજની પેઢીનું જરૂરિયાતોનું લિસ્ટ આપણે જ લાંબુ કર્યું છે. આપણે જ તેઓને બહુ નાની ઉંમરે ના શીખવાનું શીખવા દીધું છે. આજની જનરેશન બહુ સ્માર્ટ છે, એવું કહેનારા દરેક લોકોએ તેઓની સ્માર્ટનેસને સમજવી પડશે.

  આપણે આપણી સગવડતા મુજબ તેઓનો ઉછેર કરી રહ્યા છીએ, એટલે આજની જનરેશન ‘લોસ્ટ જનરેશન’શા માટે કહેવાય છે? એ આપણે જ સમજવું પડશે. ખરેખર તો આપણે જ તેઓને પાછા શોધી આપવા પડશે. આપણા વિચારો તેમના પર થોપવાથી કશું નહી થાય, તેઓને આપણે હુંફ અને પ્રેમ થકી પાછા વાળવા પડશે.

 

જોઈએ છીએ? જોઈએ છીએ? પુસ્તકો પરની ધૂળ ખંખેરી શકે એવા લોકો જોઈએ છીએ!!!

 

જોઈએ છીએ? જોઈએ છીએ? પુસ્તકો પરની ધૂળ ખંખેરી શકે એવા લોકો જોઈએ છીએ!!!

 

 

 

 

   હમણાં એક દિવસ ધોરણ 11 અને 12 ના વિદ્યાર્થીઓને લઈને પુસ્તકાલય જવાનું વિચાર્યું. મુલાકાત ગોઠવવા માટે પુસ્તકાલયના વ્યવસ્થાપકને ફોન કર્યો. પેલા તો તેમને વિશ્વાસ જ ના આવ્યો કે કોઈ સ્કૂલના છોકરાવ મુલાકાતે આવવા માંગે છે, પણ પછી એ અવઢવની સ્થિતિમાથી બહાર આવીને તેમણે મુલાકાત ગોઠવી આપી.

  વિદ્યાર્થીઓને લઈને મુલાકાતે ગઈ, તો વિદ્યાર્થીઓ અવનવા પુસ્તકો અને સામયિકો તેમજ સમાચારપત્રો જોઈને ખુશ થઈ ગયા. ને પુસ્તકો પણ અમારા વિદ્યાર્થીઓને જોઈને ખુશ ખુશ થઈ ગયા. ચાલો કોઈક તો આવ્યું અમને આ કબાટોમાથી બહાર કાઢવાવાળું! લગભગ કલાક સુધી તેમણે ધ્યાન દઈને વાચન કર્યું. પુસ્તકોના એક બે પાનાં વાચ્યા, સામયિકો વાચ્યા, અને સમાચાર પત્રો પણ... ઘણાને સમજાવવું પડ્યું કે સામયિકો અને છાપાઓ વચ્ચે શું તફાવત હોય છે? પણ ઓવરઓલ એ કલાકની મુલાકાત વિદ્યાર્થીઓ માટે આનંદદાયક રહી. ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ પુસ્તકાલયમાં ખાતું ખોલાવવાનું ફોર્મ પણ છેલ્લે લીધું.

     હું તે લોકોને વારંવાર વાચન માટે સમજાવતી હોવ છુ. કે રોજ થોડો થોડો સમય વાચનને આપો, જેથી તમે તમારા જીવનમાં નવા અને વૈવિધ્યસભર વિચારોનો ઉમેરો કરી શકો. જેના ભાગરૂપે કોલેજના વિદ્યાર્થીઓને હમણાં એક દિવસ મે એક ગુજરાતી છાપું દેખાડ્યું! 70 વિદ્યાર્થીઓના વર્ગમાં 80% વિદ્યાર્થીઓએ ક્યારેય ગુજરાતી છાપું નહોતું જોયું! મે પુછ્યું પણ ખરું કે તો તમે ડિજિટલ ન્યૂઝપેપર વાચો છો? તો તેની પણ તે લોકોએ ના પાડી!

   ખરેખર અત્યારના વિદ્યાર્થીઓમાં વાચન પ્રત્યે જરાપણ લાગણી નથી રહી. પુસ્તકો તો દૂર તેઓને નાના નાના ફકરાઓ વાચવામાં પણ કંટાળો આવે છે. ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટ્સની સ્ક્રીનમાં તેઓનું વાચન ક્યાંક ગુમ થઈ ગયું છે. પુસ્તકોરૂપી આત્મા ઘરોમાથી જાણે કે અદ્રશ્ય જ થઈ ગયો છે. હકીકત તો એ છે કે આપણી પેઢી ‘યંગ જનરેશનને’ પુસ્તકો આપવાનું જ ભૂલી ગઈ છે. કારણકે આપણે સૌ પણ આ સ્ક્રીનના વમળમાં ફસાઈ ગયા છીએ.

  2024 નેશનલ બુક ટ્રસ્ટ સર્વેએ કરેલા સર્વે મુજબ ભારતમાં માત્ર 36.8% બાળકો જ પુસ્તકો વાંચે છે, જ્યારે યંગ જનરેશનમાં તો આ આંકડો હજી નીચો છે. માત્ર 25% યુવાનો જ પુસ્તકો વાંચે છે. એટલું જ નહી જે પેઢીના લોકો પુસ્તકો પ્રત્યે લાગણીશીલ હતા, તેઓ પણ બીજા વિકલ્પો મળી રહેવાને લીધે પુસ્તકોનો સાથ છોડી રહ્યા છે. આપણા સૌના જીવનમાથી પુસ્તકોની લીટરલી બાદબાકી થઈ રહી છે. અન્ય દેશોની તુલનામાં ભારતમાં પુસ્તક વાંચન દર પ્રમાણમાં ઓછો છે તેના માટે ટેક્નોલોજીનો વધુ પડતો ઉપયોગ, શિક્ષણનો વધુ પડતો ભાર, ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટસ અને સોસિયલ મીડિયાનો વધુ પડતો ઉપયોગ, મોંઘા પુસ્તકો અને  વધુમાં, વાંચન સમય માંગી લે તેવું વલણ જેવા પરિબળો જવાબદાર છે. 

  જે બાળકો ઓછું વાંચે છે તેઓ તેમના શૈક્ષણિક પ્રદર્શન, સામાજિક-ભાવનાત્મક સુખાકારી અને ભવિષ્યની તકો પર નકારાત્મક અસર અનુભવી શકે છે. ઓછું વાંચન શબ્દભંડોળ વિકાસ, સમજણ કૌશલ્ય અને એકંદર શૈક્ષણિક સફળતાને અવરોધી શકે છે, જે સંભવિત રીતે નીચા ગ્રેડ, શાળામાં ગેરહાજરી અને વર્તણૂકીય સમસ્યાઓ તરફ દોરી શકે છે. વધુમાં, ઓછું વાંચન કરનાર બાળકોમાં આત્મવિશ્વાસનો અભાવ, ચિંતા અને સાથીદારોના અસ્વીકાર જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરતા રહે છે. એટલું જ નહી ઓછા વાચનને લીધે બાળકોની કલ્પનાશક્તિને અને સર્જનાત્મક શક્તિને પણ નુકસાન થાય છે.

  ખુદ આપણે આપણી જાતને પુંછી લઈએ કે છેલ્લે આપણે ક્યારે એક આખું પુસ્તક વાંચ્યું હતું? કે આપણે ખુદ છેલ્લે ક્યારે પુસ્તકાલયની મુલાકાત લીધી હતી? જવાબ જ નહી આપી શકીએ.

  પુસ્તકો આપણાં સૌના જીવનમાં નવીનતા, વિવિધતા અને પ્રેરણા લઈને આવતા હોય છે. મોટા ભાગના સફળ લોકોની સફળતા પાછળ પુસ્તકોનો ફાળો જોરદાર હોય છે. વાચન એક પ્રકારનું મેડિટેશન છે, જેના થકી આપણું માનસિક આરોગ્ય જળવાય રહે છે, રહી વાત બાળકોને એ તરફ વાળવાની, તો એના માટે આપણે સૌએ પણ હાથમાં મોબાઇલને બદલે પુસ્તકો લેવા પડશે. શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં એક પિરિયડ વાચનનો હોવો જોઈએ.

 

ગુરુ એ લેટેસ્ટ ટેક્નોલોજી છે, જે આપણને સતત અપડેટ કરતી રહે છે.

 

ગુરુ એ લેટેસ્ટ ટેક્નોલોજી છે, જે આપણને સતત અપડેટ કરતી રહે છે.

 

 

 

               તમે જ્યારે આ લેખ વાંચી રહ્યા હશો, તેના બીજા દિવસે અષાઢ પૂર્ણિમાનું અંજવાળું આપણાં સૌના જીવનમાં પથરાશે. આ દિવસે દરેક ધાર્મિક અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં આ પર્વ ઉજવવામાં આવે છે, લોકો મોટી સંખ્યામાં જોડાય પણ છે. મોટા ભાગના લોકો આ દિવસે પોતાના ગુરુનું પૂજન કરતાં હોય છે.પણ અફસોસ એ વાતનો છે કે આ પર્વની ઉજવણી પાછળનો જે મુખ્ય ઉદેશ છે, તે આપણે સૌ ભૂલી ચૂક્યા છીએ. સોસિયલ મીડિયા પર તે દિવસે ઘણા લોકો પોતાના ગુરુના અને ગુરુપૂજનના ફોટા શેર કરશે, પણ ગુરુએ આપેલા જ્ઞાનને કે ઉપદેશને પોતાના જીવનમાં ઉતારવાવાળા બહુ ઓછા જોવા મળશે.

    ‘ગુરુ’ એ આપણા સૌના જીવનની એ વ્યક્તિવિશેષ છે, જેના થકી આપણા જીવનને સાચો રસ્તો મળે છે. એક એવો છાંયડો મળે છે, જેના થકી આપણે જીવનના ગમે તેવી મુશ્કેલીઓના તાપને જીરવી શકીએ છીએ. ગમે તેવી આફતો સામે લડતા શીખી શકીએ છીએ. હકીકત તો એ છે કે આપણને આપણા અસ્તિત્વની ઓળખાણ ગુરુ જ કરાવે છે. આપણને આપણા ઈશ્વર સુધી ‘ગુરુ’ જ લઈ જાય છે.

    ગુરુ પૂર્ણિમા એટલે માત્ર હિન્દુઓ સાથે જોડાયેલો તહેવાર એવું માનવાની ભૂલ ના કરશો. આ પર્વ સાથે ભગવાન બુદ્ધ, અને મહાવીર સ્વામી પણ જોડાયેલા છે. આ દિવસે ભગવાન બુદ્ધે પોતાનો પ્રથમ ઉપદેશ આ વિશ્વને આપ્યો હતો. તો મહાવીર સ્વામીને આ જ દિવસે પોતાના પ્રથમ શિષ્ય ગૌતમ સ્વામી મળેલા. આ પૂર્ણિમાનો ચંદ્ર ઋષિ વેદવ્યાસના જન્મ સાથે જોડાયેલો છે. વિશ્વને વેદ અને મહાભારત જેવા ધર્મગ્રંથોની ભેટ આપનાર વેદ વ્યાસને આપણે આ દિવસે યાદ કરવા જ રહ્યા. આ એ જ દિવસ છે, જે દિવસે ભગવાન શંકરે સપ્તરૂષિઓને સૌપ્રથમ યોગનું જ્ઞાન આપેલ.

  આજે આપણે ભલે ‘ગુરુ-શિષ્ય’ પરંપરાને નવા ફ્લેવર અને કલેવરમાં જોતાં હોઈએ. પણ આપણી ઋષિ પરંપરાએ જ્ઞાનના જે બીજ વાવ્યા હતા, તે વટવૃક્ષના બીજ એટલા ઊંડા ઉતરી ગયા છે કે તેને સપાટી પર લઈ આવવાની જરૂર છે. તે બીજને સૌના જીવનમાં વાવવાની જરૂર છે. કે જેથી આપણે દેશને સારા અને સાચા માર્ગે લઈ જઇ શકીએ. ગુરુ રામાનંદ થકી આપણને કબીર જેવા સંત મળ્યા જેમણે તે સમયની બૂરાઈઓ સામે અવાજ ઉઠાવ્યો. જેમણે સમાજમાં ચાલતી અંધશ્રદ્ધાનો પોતાની શ્રદ્ધા થકી સામનો કર્યો.

  સમર્થ ગુરુ રામદાસ થકી આપણને શિવાજી જેવા શિષ્ય મળ્યા જેમણે ભારતમાં સ્વધર્મનો એવો ઝંડો લહેરાવ્યો જેના થકી આપણે આપણી ઓળખ જાળવી શક્યા. તો ચાણકય જેવા ગુરુએ આપણને ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય જેવો શાસક આપ્યા જેમણે ધનનંદ જેવા અધર્મી રાજાના ત્રાસમાથી પ્રજાને છોડાવી વર્ષો સુધી ગુરુના આશીર્વાદ થકી શુસાસન ચલાવ્યું. તો અશોક જેવા શાસકે કલિંગના રક્તપાત બાદ પોતાના ગુરુના માર્ગદર્શન હેઠળ પોતાના હ્રદયને ધર્મના માર્ગે વાળ્યું. અને સમગ્ર વિશ્વને શાંતિનો સંદેશો આપ્યો.

  ગુરુની આ જ કમાલ છે, જે આપણામાં રહેલી શુષુપ્ત શક્તિઓને બહાર લાવવામાં, આપણાં અશાંત મનને શાંત કરવામાં અને આપણી અંદર રહેલા અંધકારને દૂર કરવામાં આપણને મદદ કરે છે. જિંદગીમાં આપણને જેની પાસેથી કશુંક સારું અને સાચું શીખવા મળે, એ બધા જ આપણા ગુરુઓ છે. પછી એ કોઈ પક્ષી પણ હોય શકે અને કોઈ પ્રાણી પણ! ભગવાન દત્તાત્રેયે કૂતરાને પણ પોતાના ગુરુ માનેલા!

  ગુરુ એ લેટેસ્ટ ટેક્નોલોજી છે, જે આપણને સતત અપડેટ કરતી રહે છે. જેથી આપણે આઉટ ઓફ ડેટ ના થઈ જઈએ. ગુરુ એ નેચરલ ઇંટેલિજન્સ છે, જે આપણામાં સતત નવા વિચારોનું ઇમપ્લાન્ટ કરે છે. તે આપણને શીખવે છે, કે સમાજમાં ચાલતા કુરિવાજો સામે કેમ લડવું? ગુરુ એ મોસમનો એ પ્રથમ વરસાદ છે. જે દર વર્ષે આપણને તેની તાજગીથી ભીંજવતો રહે છે.અને એ ફીલિંગ જ આપણને જીવંત રહેવાની સતત પ્રેરણા આપતી રહે છે.

  અલબત આપણે પોતે પણ આપણાં ગુરુ બની શકીએ છીએ.