એ.આઈ.રમકડાઓ’ બાળકોના ભવિષ્ય સાથે રમી રહ્યા છે!!!

 

‘એ.આઈ.રમકડાઓ’ બાળકોના ભવિષ્ય સાથે રમી રહ્યા છે!!!

 

 

 

    રમકડાં એક એવું વિશ્વ છે, જ્યાથી બહાર નીકળવું બાળકો માટે અશક્ય છે. બાળકોને ખુશ રાખવા અને નવું નવું શીખવવા માતા-પિતા તેઓને રમકડાં લઈ આપતા હોય છે. ઘણા માતા-પિતા તો આજકાલ બાળકો માટે રમકડાથી સજાવેલો એક રૂમ તૈયાર કરતાં હોય છે. આપણી પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓના અવશેષોમાં રમકડાંના નમૂના પણ મળી આવ્યા છે. હવે તો બાળકો માટે રમકડાઓથી ભરેલું બજાર છે, પહેલા મેળામાં બાળકો જવા માટે જ એટલા માટે તૈયાર થતાં કે ત્યાં રમકડાં મળશે. ઘણા બાળકો તો પોતાના રમકડાઓને જીવની જેમ સાચવી રાખે છે, અને ઘણા બાળકો માટે દર બે-ત્રણ કલાકે એક રમકડું જૂનું થઈ જતું હોય છે.

   સમય બદલાતા બાળકોના રમકડાઓમાં અને ખુદ બાળપણમાં પણ પરીવર્તન આવી ગયું છે. બીજા ક્ષેત્રોની જેમ બાળકોના રમકડાઓમાં પણ ટેક્નોલૉજી આવી ગઈ છે. ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટ્સે બાળકોના બાળપણની વ્યાખ્યા જ બદલી નાખી છે. પેલાના રમકડાઓને લીધે બાળકોમાં કુતુહુલવૃતિ વધતી, પણ હવેના આ ઈલેક્ટ્રોનિક રમકડાઓએ બાળકો પાસેથી તેઓનની  કુતુહુલવૃતિ અને માસુમિયત બંને છીનવી લીધા છે. રમકડાઓના વિશ્વમાં ગાડી, રેલગાડી, ઢીંગલી, લાકડાનો ઘોડો, પક્ષીઓ, ટેડીબીયર, વગેરે વગેરે આવતું. પેલા પાંચ બાળકો વચ્ચે એક રમકડું ચાલી જતું, અને હવે એક બાળકને પાંચ રમકડાંથી પણ ચાલતું નથી!

  બાળકોને ભણાવવા માટે પણ રમકડાનો ઉપયોગ થતો. આપણે નાના હતા ત્યારે ગણિત શીખવવા મણકા-ઘોડીનો અને રંગો ઓળખતા શીખવવા રંગીન કાર્ડ્ઝનો ઉપયોગ થતો. રમકડાંઑ સાથે રમી રમીને આપણે ઘણું બધુ શીખી લેતા અને યાદ પણ રાખી શકતા. આજે તો મોટા ભાગની સ્કૂલ્સમાં લેટેસ્ટ રમકડાઓનો ઉપયોગ કરીને બાળકોને આકર્ષવામાં આવે છે, શીખવવામાં આવે છે કે નહી? એ પ્રશ્નનો જવાબ તમારા પર છોડું છુ.

   આજનું બાળપણ તો જો કે મોબાઈલ અને બીજા ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટ્સ પાછળ લિટરલી વેડફાઇ જ રહ્યું છે. અમને ના મળ્યું, એ અમારા બાળકોને મળવું જોઈએ, એ ઘેલછામાં માતા-પિતા બાળકોને ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટ્સથી ભરેલી દુનિયામાં એકલા મૂકી રહ્યા છે. અને એમાં હવે ‘એ.આઈ’ ટોયઝનો ઉમેરો થયો છે. એ.આઈ. આખી દુનિયાને કશુંક આપી રહ્યું છે, તો બાળકો કેમ બાકાત રહી જાય? 6જીની સ્પીડે એ.આઈ. બાળકોના વિશ્વમાં પણ હાઉકલી કરી રહ્યું છે.   

  2026માં રમકડાના બજારમાં  મિકો 3, મીરાના મૂન વોકર, ક્વાર્કી ઇનોવેટિવ કીટ, વગેરે વગેરે ઇન્ટરેક્ટિવ સાથીઓની સવારી આવી ગઈ છે. આ એક પ્રકારના રોબોટ્સ છે, બાળકોને સાયન્સ,ટેક્નોલૉજી, એંન્જીનિયરિંગ, અને મેથ્સના કોન્સેપ્ટ શીખવે છે. બાળકો તેઓની સાથે વાતચીત પણ કરી શકે છે. એનો અર્થ હવે આપણે આપણાં બાળકોને રોબોટસના સહારે મૂકી દઇશું. ખાસ કરીને ધનિક માતા-પિતા આવા રોબોટ્સ માટે દોડ મૂકશે, અને તેઓને જોઈને મિડલકલાસ માતા-પિતા પણ એ જ કરશે.  બાળકોને શિક્ષણ આપવા માટે આ નવી ટેક્નોલૉજીનો ઉપયોગ કરતાં પહેલા તેનાથી થતાં ગેરલાભો વિષે જાણી લેવું જરૂરી છે. 

 યુનિસેફ જેવી સંસ્થાઓએ પણ એ.આઈ. ટોયઝના ઉપયોગ વિષે સભાનતા રાખવાની સલાહ આપેલી છે. આવા રમકડાઓ બાળકોને ગલત કોન્ટેંટ શીખવે છે, ખાસ કરીને ડ્રગ્સ અને સેક્સ વિષે! ઘણીવાર બાળકો આવા રમકડાઓ પાસેથી ભયંકર માહિતી પણ મેળવે છે. બાળકોના સામાજિક અને સાંવેગિક વિકાસ પર પણ આ રમકડાઓ વિપરીત અસરો ઊભી કરે છે."જો AI રમકડાંને આકર્ષક બનાવવા માટે ઑપ્ટિમાઇઝ કરવામાં આવે, તો તે બાળકના જીવનમાં વાસ્તવિક સંબંધોને ભીડમાં નાખવાનું જોખમ લઈ શકે છે જ્યારે તેમને તેની સૌથી વધુ જરૂર હોય છે." આવું ડૉ. કેથી હિર્શ-પાસેક કે જેઓ એક પ્રખ્યાત યુનિવર્સિટીના મનોવિજ્ઞાનના પ્રોફેસરે પોતાના સંશોધનથી સાબિત કર્યું છે.   

  આપણે બાળકોને ભ્રામક નહી, પણ વાસ્તવિક દુનિયાનો પરિચય શિખવવાનો છે. ઉંમર પહેલા તેઓ જેટલું વધુ શિખશે તેટલું તેઓ માટે અને માતા-પિતા માટે નુકસાનકારક સાબિત થશે.ભારતીય બજારો આવા બ્રાન્ડેડ, ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા અને શૈક્ષણિક રમકડાંઓથી ઉભરાઇ રહ્યું છે. 2028 સુધીમાં આ બજાર અબજો રૂપિયાનુ થઈ જશે. પણ એ.આઈ. ની આ રેસમાં સામેલ થયા પહેલા આપણે સૌએ એ રેસના ખેલાડીઓને બરાબરથી સમજી લેવા પડશે. મોટા ભાગના નિષ્ણાતોના કહેવા મુજબ બાળકો સાથે "વાત" કરવા અને તેમને શિક્ષિત કરવા માટે ચેટબોટ્સનો ઉપયોગ કરતા એ.આઈ. સંચાલિત રમકડાં ખરેખર તેમની પ્રાઈવસી અને સ્વસ્થ વિકાસને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.