માણસ અને મશિન્સની રાશી એક જ છે, પણ કુંડળી બંનેની એકદમ અલગ અલગ!
માણસ અને મશિન્સની રાશી એક જ છે, પણ કુંડળી બંનેની એકદમ અલગ અલગ છે. હા બંને માં વધુ પ્રભાવી માણસ છે, પણ નવાઈની વાત એ છે કે મશીન્સનો પ્રભાવ માણસ પર વધી રહ્યો છે. હકીકત તો એ છે કે માણસે અત્યાર સુધી મશીન્સ બનાવ્યા, હવે મશીન્સ માણસને બનાવી રહ્યા છે! અને મજાની વાત તો એ છે કે માણસે પોતાની જિંદગીને સરળ બનાવવા મશીન્સ શોધ્યા હતા, પણ હવે એ મશીન્સને લીધે જ માણસોની જિંદગી સૌથી વધુ કોમ્પ્લિકેટેડ બની ગઈ છે.
એ મશીન્સ વચ્ચે એવો ફસાય ગયો છે કે જેમ માછલીઓ પાણીમાં મુક્ત રીતે તરી રહી હોય અને કોઈ માછીમારની જાળમાં ફસાય જાય, તેમ મશીન્સથી મુક્ત માણસ મોજથી જીવી રહ્યો હતો, પણ હવે એ મશીન્સે ( પોતે જ) બિછાવેલી જાળમાં એવો ફસાય ગયો છે કે એ છટપટી રહ્યો છે, પણ બહાર નથી આવી રહ્યો....
આસપાસ તે એટલા બધા મશીન્સથી ઘેરાઈ ગયો છે કે ધબકવાનું જ ભૂલી ગયો છે. અરે હ્યૂમન માઇન્ડ કે જેનો કોઈ વિકલ્પ જ નથી, તેને પણ તે ‘આર્ટિફિશિયલ ઈંટેલિજન્સ’ માં ફેરવવા મથી રહ્યો છે. કૃત્રિમતા જાણે કે તેના જીન્સમાં એન્ટર થઈ ગઈ છે... વર્ચુઅલ વર્લ્ડમાં એ એવો ખોવાય ગયો છે કે વાસ્તવિક દુનિયા, જે તેણે ઊભી કરેલી દુનિયા કરતાં વધુ સુંદર છે, કુદરતી છે, તેને સામે હોવા છતા નથી માણી રહ્યો...
જિંદગીને કેપ્ચર કરી લેવાની લ્હાયમાં તે જિંદગીમાં રહેલા આનંદને, પોતાની અંદર રહેલા આનંદને ફીલ કરવાનું જ જાણે કે ભૂલી ગયો છે.... એક્સટર્નલ મેમરી એટલી બધી ફૂલ છે કે ઇન્ટરનલ મેમરીની ફીલિંગ જાણે કે વાઇરલ બનીને ઊડી ગઈ છે. તે ચર્ચાઇ રહી છે, પણ જીવાય નથી રહી....
જિસે ભી દેખીયે, વો મોબાઇલકી સ્ક્રીન મે ગુમ હે.... સ્ક્રોલિંગ આજના જીવનનું એવું સ્લાઇડર બની ગયું છે કે એની આરપાર કોઈને કશું દેખાય જ નથી રહ્યું.... જીંદગીનો ક્વોલિટી ટાઈમ સ્ક્રીન ટાઈમમાં ખોવાય ગયો છે... એ 11 થી 14 ઇંચની સ્ક્રીને આપણી અનલિમિટેડ ખુશીઓને લિમિટ કરી દીધી છે. બહુ સરળતાથી આજે માણસો એકબીજાના સંપર્કમાં આવી રહ્યા છે, પણ એ સંપર્કમાં રહેલું આકર્ષણ ખતમ થઈ જાય ત્યારે એકબીજાથી દૂર થઈ જવાની ઘેલછા એટલી વધી જાય છે કે એ અંતર ક્રીએટ કરવા લોકો સામેવાળી વ્યક્તિઓને જિંદગીથી જ દૂર કરી રહ્યાં છે.
વર્ચ્યુઅલ દુનિયા આપણને શીખવાડી રહી છે કે જિંદગીનું રીમોટ આપણા હાથમાં છે, અને આપણે ઈચ્છીએ ત્યારે ચેનલો બદલી શકીએ છીએ, બધુ સેટ કરી શકીએ છીએ, પણ વાસ્તવિક દુનિયામાં આપણું રીમોટ આપણી પાસે નથી હોતું, એની સ્વીચીસ તો કોઈ બીજું જ બદલી રહ્યું છે, અને તે સ્વીકારીને જ જિંદગી જીવવી પડે છે, પણ આપણે સ્વીકારી શકતા નથી કે ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટ્સ તો છે, પણ અંદરનો પાવર આપણા હાથમાં નથી, અને એ જ બાબત આપણને વધુ ને વધુ ક્રોધિત કરી રહી છે...
અને એ ક્રોધ ફસ્ટ્રેશન સ્વરૂપે બહાર આવીને આસપાસની દુનિયાને ખેદાન-મેદાન કરી રહી છે. ખુદ આપણે ખોદેલા ખાડામાં આપણે જ દટાઈ રહ્યા છીએ. ઇલેકટ્રોનિક ગેઝેટ્સે આપણને બધુ નેગેટિવ જ આપ્યું છે, એવું નથી, પણ આપણે લઈ લીધું છે, બધુ નેગેટિવ... એ તો સાધન છે, આપણે જેવો ઉપયોગ કરીશું, તેવા પરિણામો આપણને મળશે....
રોજ સવારે ઊઠીને ખુદને રીચાર્જ કે રીફ્રેશ કરવાને બદલે આપણે ઈલેક્ટ્રોનિક ગેઝેટ્સને રીચાર્જ કરવા દોડીએ છીએ... ને તેને લીધે, આપણી દુનિયા સમેટાઈને એકદમ સંકુચિત થઈ ગઈ છે.... અને એ સંકુચિતતા જ આપણને એકબીજાથી દૂર ને દૂર લઈ જઇ રહી છે... કેવી વિચીત્રતા છે કે જે ગેઝેટસની શોધ આપણને કનેક્ટ કરવા થઈ હતી, તે જ ગેઝેટસે આપણને ડિસકનેક્ટ કરી દીધા છે....
સૌથી વધુ ભયાનક સ્થિતિ એ છે કે મશીન્સને લીધે આપણો કુદરત સાથેનો સંબંધ બગડી ગયો છે, આપણે કુદરતથી એટલા દૂર થઈ ચૂક્યા છીએ કે પાછા ફરવામાં પણ વર્ષો વીતી જાય એવું લાગે છે. આપણા પૂર્વજો કુદરત સાથે રહીને મસ્ત જીવન જીવી શકતા પણ આપણે એમાં નિષ્ફળ ગયા છીએ. કુદરતનો કલરવ મશીન્સના ઘોંઘાટમાં ક્યાંક ખોવાય ગયો છે. અને આપણે કુદરતી જંગલની મોજ માણવાને બદલે મશીન્સના જંગલોમાં ભટકી રહ્યા છીએ. અને સાલું એવા ભટકી ગયા છીએ કે ખુદને જ નથી મળી રહ્યા!
જે કઈ જાતે થઈ શકે તેવું હતું, તેને પણ આપણે મશીન્સના હવાલે કરી દીધું છે. મશીન્સ સ્માર્ટ થઈ રહ્યા છે, પણ આપણે આપણી સ્માર્ટનેસ ગુમાવી રહ્યા છીએ. સૌથી ડેંજર પરિણામ એ છે કે આપણે સર્જનાત્મકતા ગુમાવી રહ્યા છીએ. આર્ટિફિસિયલ ઇંટેલિજન્સના ચક્કરમાં આપણે ખુદની બુદ્ધિને અભેરાઈએ ચડાવી રહ્યા છીએ.
એકાદ કલાક મશીન્સથી દૂર રહીશું તો આપણને સમજાશે કે આપણે મશીન્સ પર કેટલા નિર્ભર થઈ ચૂક્યા છીએ. આ નિર્ભરતા જ આપણને માનસિક રોગો તરફ ખેંચી રહી છે. એકલા કરી રહી છે. લોકો લાગણીઓ માટે પણ મશીન્સ પર આધાર રાખીને બેસી ગયા છે, જે તેઓને ત્યાથી કદી મળવાની નથી... કોઈ આર્ટિફિસિયલ ઇંટેલિજન્સ પાસે પોતાની માટે લાઈફ પાર્ટનર માંગી રહ્યું છે, પણ તેને ખબર નથી કે એ લાઈફ પાર્ટનર તેને જીંદગીની જીવંત ક્ષણો નથી આપી શકવાનો....
આપણા સૌના જીવનમાં માણસનું સ્થાન મશીન્સ ક્યારેય નથી લઈ શકવાના, કારણકે મશીન્સ ધબકી શકતા નથી..... તે હસી શકતા નથી, રડી શકતા નથી, તે ફીલ કરી શકતા નથી...
મગજ અને મન આ બંનેનો વિકલ્પ કોઈ પાસે નથી, વૈજ્ઞાનિકો અને દુનિયાભરના સંશોધકો ગમે તેટલા ઠેકડા મારી લે, પણ તેઓ મન અને મગજના ઓપશન્સ આપણને આપી શકે એમ જ નથી,…..
માટે ઈશ્વરે જે આપણને નવું સર્જન કરવા માટે આપ્યું છે, તેને એમ જ રહેવા દઈએ. જે જાતે થઈ શકે એમ છે, તેને જાતે જ કરી લઈએ. જિંદગીમાં સગવડો જરૂરી છે, પણ અગવડો સાથે જીવી લેવું પડે તો પણ હસતાં હસતાં જીવી લઈએ.
સૂર્યોદય, સૂર્યાસ્ત, પૂનમના ચંદ્રનું સૌંદર્ય, ફૂલોનું ખીલવું, બાળકોની રમતો, પ્રેમના પતંગિયા, હોર્મોન્સનું અસંતુલન, તરુણાવસ્થાની સંવેદનાઓ, શારીરીક અને માનસિક ફેરફારો... નદીઓનો રવ, પર્વતોનો આનંદ, ઝરણાની સ્વતંત્રતા, સંધ્યાના રંગો, આકાશ અને દરિયાની અસીમતા, વૃક્ષોનું સૌંદર્ય,પક્ષીઓનો કલરવ, જંગલોની ગીચતા વગેરે વગેરે આપણને જે કઈ ફીલ કરવા મળ્યું છે, તેને કરીએ.
મશીન્સ સાથે બંધાઈને ક્યાંક આપણે ફીલ કરવાનું જ ના ભૂલી જઈએ. મશીન્સના વધતાં ઉપયોગે વાતાવરણમાથી ફ્રેશનેશ લઈ લીધી છે. તેને લીધે આપણને વાતાવરણ પાસેથી જે હુંફ મળી રહેવી જોઈએ એ નથી મળી રહી... આજે વાતાવરણ જ એટલું ધૂંધળું બની ગયુ છે કે આપણે સતત થાક ફીલ કરવા લાગ્યા છીએ.
મશીન્સથી થઈ શકે એટલી દૂરી આપણે કરવી પડશે... જો આપણે ધબકતા રહેવું હશે, તો.... જો આપણે ભાવી પેઢીને સ્વચ્છ અને સુંદર પર્યાવરણ આપવા માંગતા હોઈએ તો....
)
